Гол агуулга
Энэ нийтлэлд бүх шүдэнд титэм (crown) тавиулах буюу бүрэн зажлалт сэргээх эмчилгээний тухай тайлбарлана.
- Бүх шүдэнд титэм суулгах гэдэг нь дээд, доод эрүүний бүх шүд эсвэл ихэнх шүдийг титмээр бүрж, зажилт болон гоо сайхныг нэгэн зэрэг сэргээх цогц эмчилгээ юм.
- Энэ эмчилгээ нь ихэвчлэн 3-6 сарын хугацаанд, 5-10 удаагийн эргэлтээр явагддаг бөгөөд хүн бүрийн амны хөндийн байдлаас хамаарч өөрчлөгдөнө.
- Шүд ихээр элэгдсэн, хугарсан, урьд өмнө тавьсан боловсролт гэмтсэн тохиолдолд бүх шүдийг нэг дор сэргээх шаардлага үүсдэг.
- Эмчилгээний өмнө нарийвчилсан оношилгоо хийж, хэдэн шүдийг яаж сэргээхийг тодорхойлох нь амжилтын гол түлхүүр болно.
Бүх шүдэнд титэм тавиулах эмчилгээ нь олон шүд нэгэн зэрэг гэмтсэн үед зажилтыг бүрэн сэргээх хамгийн найдвартай аргуудын нэг юм. Та магадгүй олон жилийн турш шүдний асуудлыг үл тоомсорлож, эсвэл урьд нь хийлгэсэн эмчилгээ амжилтгүй болсноос болж одоо ноцтой нөхцөл байдалтай тулгарч байгаа байж магадгүй. Энэ нийтлэлээс та бүх шүд сэргээлтийн талаар мэдэх ёстой бүхнийг олж авна: хэнд хэрэгтэй, хэрхэн явагддаг, ямар материал сонгох, хэр удаан үргэлжлэх талаар.
Бүх шүдэнд титэм тавиулах гэж юу вэ?
Бүх шүдэнд титэм тавиулах (full mouth crown, бүх шүд боловсролт) гэдэг нь дээд болон доод эрүүний бүх шүд эсвэл ихэнх хэсгийг титмээр бүрж, зажилт, гоо сайхан, үг хэллэгийг нэгэн зэрэг сэргээх иж бүрэн эмчилгээг хэлнэ. Энэ нь зөвхөн нэг хоёр шүдний асуудал биш, харин амны хөндийг бүхэлд нь шинэчлэх том төсөл юм.
Титэм гэдэг нь шүдний гадна талыг бүрхэх малгай хэлбэртэй хиймэл бүтэц бөгөөд гэмтсэн, сулайрсан, эсвэл хэлбэр алдсан шүдийг хамгаалж, ажиллагааг нь сэргээдэг. Ганц шүдэнд титэм тавих нь энгийн, харин бүх шүдэнд зэрэг хийхэд нарийн төлөвлөлт, илүү их хугацаа шаарддаг.
Солонгост амьдарч, ажиллаж буй Монгол иргэдийн хувьд хэл, даатгалын асуудал санаа зовоох зүйл болдог. Гэвч сүүлийн үед олон шүдний эмнэлэг гадаадын өвчтөнүүдэд орчуулгын үйлчилгээ үзүүлэх, эмчилгээний төлөвлөгөөг ойлгомжтой тайлбарлах болсон нь сайшаалтай.
Зажлалт сэргээлт (occlusal rehabilitation) гэдэг нь дээд доод шүдний хоорондын хамаарлыг зөв тохируулж, хоол зажлах, ярих үйлдлийг хэвийн болгох эмчилгээг хэлнэ. Бүх шүдэнд титэм тавих нь зажлалт сэргээлтийн нэг хэлбэр юм.
Хэнд бүх шүд сэргээлт хэрэгтэй вэ?
Олон шүд нэгэн зэрэг цоорсон, элэгдсэн, хугарсан, эсвэл урьд нь тавьсан боловсролт гэмтсэн хүмүүст бүх шүд сэргээлт шаардлагатай болдог. Доорх нөхцөл байдлууд таньд хамаатай бол энэ эмчилгээний талаар бодох цаг болсон байж магадгүй:
- Шүд шарлах (bruxism) зуршилтай, шүд ихээр элэгдсэн
- Олон жил шүдний эмнэлэгт очоогүй, олон шүд цоорсон
- Хуучин ломбо, титэм унасан эсвэл завсар нь гэмтсэн
- Осол, гэмтлийн улмаас олон шүд хугарсан
- Хоол зажихад хүндрэлтэй, эрүү өвддөг
- Шүд богино болсон, нүүрний хэлбэр өөрчлөгдсөн мэт санагдах
Зарим хүмүүс “нэг хоёр шүдээ эмчлүүлье” гэж бодоод ирдэг ч шалгалтын дараа бүх шүдийг цогцоор сэргээх шаардлагатай гэдэг нь тодордог. Энэ нь гэнэтийн мэдээ мэт санагдаж болох ч урт хугацаанд илүү тогтвортой үр дүнд хүргэдэг.
Солонгост ажиллаж буй гадаадын ажилчдын хувьд гэрийн санхүүгийн тусламж, эмнэлгийн даатгалын нөхцөл зэрэг асуудал санаа зоригддог. Эмчилгээний төлөвлөгөөг хэд хэдэн үе шатанд хуваах, зардлыг урьдчилан тооцоолох боломжтой тул эхлээд зөвлөгөө авах нь зүйтэй.
Эмчилгээний үе шатууд хэрхэн явагддаг вэ?
Бүх шүд сэргээлт нь нарийн төлөвлөлтөөс эхэлж, хэд хэдэн үе шаттайгаар явагддаг бөгөөд ихэвчлэн 3-6 сарын хугацаа шаарддаг. Хүн бүрийн байдал өөр учир яг хугацаа нь шалгалтын дараа л тодорхой болно. Доор эмчилгээний ерөнхий дарааллыг харуулав:
- 1-р алхам: Анхны шалгалт, оношилгоо — Рентген зураг (панорама, CT), амны хөндийн бүрэн үзлэг хийж, шүд тус бүрийн байдлыг үнэлнэ. Зажлалтын хамаарал, эрүүний үений байдлыг шалгана. Энэ үе шатанд 1-2 удаа ирнэ.
- 2-р алхам: Эмчилгээний төлөвлөгөө боловсруулах — Оношилгооны үр дүнд үндэслэн хэдэн шүдэнд титэм тавих, хэдийг нь өөр аргаар эмчлэх, аль шүдийг авах зэргийг тодорхойлно. Төлөвлөгөө, хугацаа, зардлыг тайлбарлана.
- 3-р алхам: Урьдчилсан эмчилгээ — Шаардлагатай бол үндэсний эмчилгээ (root canal), шүд авах, буйлны эмчилгээ хийнэ. Энэ үе шат 2-4 долоо хоног үргэлжилж болно.
- 4-р алхам: Шүд бэлтгэх, түр титэм тавих — Титэм тавих шүдийг зөв хэлбэрт оруулж зүлгэнэ. Хэв авч, лабораторид илгээнэ. Энэ хооронд түр титэм тавьж, хэвийн амьдралаа үргэлжлүүлнэ.
- 5. алхам: Байнгын титэм суулгах — Лабораториос ирсэн титмүүдийг нэг бүрчлэн шалгаж, өнгө, хэлбэр, зажлалтыг тохируулан бэхэлнэ. Ихэвчлэн 2-3 удаагийн эргэлтээр бүх титмийг суулгаж дуусгана.
- 6-р алхам: Хяналтын үзлэг — Суулгасны дараа 1-2 долоо хоногийн дотор дахин ирж, зажлалт, титмийн тохиргоог шалгуулна. Асуудал байвал тохируулга хийнэ.
Үйл явц нь урт мэт санагдаж болох ч алхам бүр чухал учиртай. Яаравчлан хийвэл дараа нь асуудал үүсэх магадлал өндөр болдог.
Титмийн төрлүүд: Ямар материал сонгох вэ?
Титмийн материал нь бат бөх чанар, гоо зүй, үнэ зэргээрээ ялгаатай бөгөөд таны хэрэгцээ, төсвөөс хамаарч сонголт хийнэ. Өнөө үед хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг материалуудыг доор харуулав:
| Материалын төрөл | Онцлог | Тохиромжтой хэсэг | Эдэлгээний хугацаа |
|---|---|---|---|
| Цирконий (Zirconia) | Маш бат бөх, байгалийн шүдтэй төстэй өнгө | Урд болон арын шүд | 10-15+ жил |
| Цахиур керамик (E-max) | Гоо сайхны хувьд давуу, тунгалаг чанартай | Урд шүд | 10-15 жил |
| Металл керамик (PFM) | Дотор талдаа метал, гадна талдаа керамик | Арын шүд | 7-10 жил |
| Алтан хайлш | Биед тохирох чанар сайн, бат бөх | Арын шүд | 15-20+ жил |
Урд шүдний хувьд гоо сайхан илүү чухал учир цирконий эсвэл E-max керамик сонгох нь түгээмэл. Арын шүдэнд зажлалтын даралт их учир бат бөх материал илүү тохиромжтой. Та шүдний цоорол эмчилгээний төрлүүдийн талаар дэлгэрэнгүй уншиж болно.
Материал сонгохдоо зөвхөн үнэ төдийгүй, өөрийн зажлалтын зуршил, шүд шарлах асуудал байгаа эсэх, урд эсвэл арын шүд эсэхийг харгалзах хэрэгтэй. Эмчтэйгээ зөвлөлдөж шийдвэр гаргах нь зүйтэй.
Эмчилгээний дараах арчилгаа, анхаарах зүйлс
Титэм тавиулсны дараа зөв арчилгаа хийснээр эдэлгээний хугацааг 10-15 жил, түүнээс дээш хугацаагаар уртасгах боломжтой. Дараах зөвлөмжүүдийг дагах нь чухал:
- Өдөр бүр 2-3 удаа зөөлөн сойзоор шүд угаах
- Шүд хоорондын утас (floss) эсвэл хоорондын сойз хэрэглэх
- Хатуу хоол (мөс, хатуу чихэр, самрын хальс) зажихаас зайлсхийх
- Шүд шарлах зуршилтай бол шөнө хамгаалалтын хавтан (night guard) зүүх
- 6 сар тутамд шүдний эмнэлэгт хяналтын үзлэгт очих
Титэм нь хиймэл материал учир цоорохгүй гэж бодох хүн олон. Гэвч титмийн доорх жинхэнэ шүд, буйлны хэсэг нь цоорч, үрэвсэх боломжтой. Тиймээс арчилгааг үргэлжлүүлэх нь маш чухал.
Солонгост түр хугацаагаар ирсэн хүмүүсийн хувьд эмчилгээг дуусгах хугацаа, буцах хуваарь зэргийг урьдчилан тооцоолох шаардлагатай. Эмчилгээний төлөвлөгөө гаргахдаа энэ талаар эмчдээ мэдэгдэх нь зүйтэй. Хэрэв та байгалийн шүдээ хадгалах боломжийн талаар мэдэхийг хүсвэл энэ нийтлэлийг уншаарай.
Зарим тохиолдолд бүх шүдийг титмээр биш, зарим хэсгийг имплантаар орлуулах шаардлагатай болдог. Ийм үед имплант эмчилгээний талаар урьдчилан мэдээлэл авах нь ашигтай.
Дүгнэлт: Бүх шүд сэргээлтийн талаар зөвлөгөө авах
Бүх шүдэнд титэм тавиулах нь том шийдвэр бөгөөд сайтар бодож, мэргэжлийн зөвлөгөө авсны үндсэн дээр хийх ёстой. Энэ эмчилгээ нь:
- Олон шүд нэгэн зэрэг гэмтсэн үед зажлалтыг бүрэн сэргээдэг
- Нүүрний хэлбэр, инээмсэглэлийг сайжруулдаг
- Урт хугацаанд тогтвортой үр дүн өгдөг
- Зөв арчилгаатай бол 10-15+ жил эдэлдэг
Эмчилгээ эхлэхээс өмнө нарийвчилсан шалгалт хийж, хувийн төлөвлөгөө гаргах нь хамгийн чухал алхам юм. Хүн бүрийн амны хөндийн байдал өөр учир интернетээс уншсан мэдээлэл танд яг тохирохгүй байж болно.
Seoul (서울), Songpa (송파구), Jamsil (잠실새내) орчимд шүдний цоорол эмчилгээ, титэм, бүх шүд сэргээлтийн талаар зөвлөгөө авахыг хүсвэл Yonsei Gunho Dental Clinic (연세건호치과)-д хандаж болно. Утасны дугаар: 02-6956-9949. Эхлээд зөвлөгөө авснаар өөрийн байдалд тохирсон эмчилгээний төлөвлөгөөг мэдэж авах боломжтой.
Энэхүү нийтлэл нь шүдний эмчилгээний талаарх ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд тодорхой оношилгоо, эмчилгээний талаарх эмнэлгийн зөвлөгөөг орлохгүй. Эмчилгээний арга, хугацаа, үр дүн нь хүн бүрийн амны хөндийн байдлаас хамаарч харилцан адилгүй байдаг тул үнэн зөв оношилгоо, эмчилгээний төлөвлөгөөний талаар шүдний эмчтэй шууд зөвлөлдөнө үү.
Түгээмэл асуулт (FAQ)
Бүх шүдэнд титэм тавиулахад хэр удаан хугацаа шаардагдах вэ?
Ихэвчлэн 3-6 сарын хугацаанд, 5-10 удаагийн эргэлтээр явагддаг. Гэхдээ урьдчилсан эмчилгээ (үндэсний эмчилгээ, шүд авах) шаардлагатай бол хугацаа уртасч болно. Хүн бүрийн амны хөндийн байдал өөр учир анхны шалгалтын дараа л яг хугацааг мэдэх боломжтой.
Титэм тавиулахад өвддөг үү?
Мэдээ алдуулалт хийж эмчилдэг учир эмчилгээний үеэр өвдөлт мэдрэгдэхгүй. Шүд бэлтгэсний дараа 1-3 хоног хүртэл бага зэргийн мэдрэмж байж болох ч өвдөлт намдаах эм уухад тайвширдаг. Ихэнх хүмүүс хэвийн ажил амьдралаа үргэлжлүүлж чаддаг.
Бүх шүдэнд титэм тавиулах нь имплантаас юугаараа ялгаатай вэ?
Титэм нь байгаа шүдийг бүрхэж хамгаалдаг бол имплант нь шүдгүй хэсэгт хиймэл үндэс суулгадаг. Хэрэв шүд бүрэн авагдсан бол имплант хэрэгтэй, харин шүдний үндэс хадгалагдсан бол титэм тохиромжтой. Зарим тохиолдолд хоёуланг нь хослуулан хэрэглэдэг.
Түр титэм зүүж байхдаа юу анхаарах вэ?
Түр титэм нь байнгын титмээс сул бэхлэгдсэн байдаг учир хатуу, наалдамхай хоол зажихаас зайлсхийх хэрэгтэй. Тухайн талын шүдээр хоол зажихыг багасгаж, болгоомжтой байх нь зүйтэй. Түр титэм унавал нэн даруй эмнэлэгтэй холбогдоорой.
Солонгосын даатгал бүх шүд титэм эмчилгээг хамардаг уу?
Солонгосын үндсэн эрүүл мэндийн даатгал нь титэм эмчилгээг бүрэн хамардаггүй бөгөөд ихэнх тохиолдолд өвчтөн өөрөө хариуцдаг. Гэхдээ эмнэлэг тус бүр төлбөрийн нөхцөл, хуваарийн төлөлт зэргийг санал болгодог учир урьдчилан лавлах нь зүйтэй.